Maculelê
(spreek uit: mah-Koo-leh-LEH) is een Afro-Braziliaanse dans en gevechtskunst.
In de Roda, met een of meer atabaques geplaatst bij de ingang van de cirkel. Elke persoon speelt met een paar lange stokken traditioneel gemaakt van biriba hout uit Brazilië. De stokjes, genaamd grimas traditioneel 24 centimeter lang en een diameter van 30mm. Als men op de atabaques het Maculelê ritme begint te spelen, beginnen de mensen in de cirkel ritmisch opvallend de stokken op elkaar te slaan. De leider zingt, en de mensen in de cirkel reageren door het refrein van het lied in koor te zingen. Wanneer de leider geeft het signaal om te beginnen spelen met Maculelê, stappen twee mensen in de cirkel, en op het ritme van de atabaque beginnen ze met hun eigen stokken opvallend op deze van de andere te slaan. Op de eerste drie slagen van de atabaque slaan ze met hun eigen stokjes, terwijl ze expressieve en atletische dans bewegingen maken, en op elke vierde slag, slaan zij expressief hun rechtse stok tegen elkaar. Er kan ook afgekocht worden door in de roda te komen terwijl men al huppelend ritmes op zijn stokken slaat. Dit zorgt er voor dat de dans eruitziet als "pseudo - stok gevecht". Traditioneel in Maculelê, dragen de spelers rokken van gedroogd gras.
In sommige Capoeira scholen, wordt Maculelê gespeeld met behulp van een paar Facões (letterlijk grote mes) van ongeveer 40 cm lang, dit is soort kapmes dat hoofdzakelijk gebruikt wordt om zich een weg te banen door het hoge gras. Maar deze stijl van spelen wordt meestal alleen beoefend door afgestudeerde studenten (van niveau Graduado) en mestres. Het wordt vooral gekenmerkt door de luide geluiden en vliegende vonken wanneer de spelers de messen op elkaar slaan.
De oorsprong van Maculelê is zoals bij Capoeira ook onduidelijk en er zijn veel verhalen, theorieën en overtuigingen die beweren "dit is hoe Maculelê ontstaan is". Hier zijn twee:
1.Tijdens het slavernijtijdperk in Brazilië, verzamelden de slaven op de suikerriet plantages en speelden Maculelê als een spel voor het afblazen van hun woede en frustraties van het slaaf zijn. Toen werden er machetes gebruikt in plaats van stokken. De messen werden later vervangen door stokken omwille van veiligheidsredenen. Echter, goede Maculelê – spelers gebruiken nog steeds machetes.
2.Er waren twee stammen in Brazilië: een vreedzame stam, en een krijgshaftige stam. De krijgshaftige stam zou de vreedzame stam herhaaldelijk hebben aanvallen, die had geen manier om zich te verdedigen. Op een dag, tijdens een aanval krijgshaftige stam, een jonge jongen genaamd "Maculelê" pakte een paar stokken en vocht ermee tegen de andere stam. De krijgshaftige stam heeft daarna nooit meer de andere stam aangevallen. De jongen had de andere stam wel niet volledig kunnen uitschakelen, hij stierf tijdens de gevechten. Zijn stam heeft dan een spiegelgevecht dans met behulp van stokken ontwikkeld en noemden de dans "Maculelê" ter ere en nagedachtenis van hem.
Maculelê wordt soms beoefend op zichzelf, maar wordt vaak beoefend naast Capoeira, en wordt dikwijls gepresenteerd tijdens Capoeira optredens. Opgemerkt moet worden dat Maculelê en Capoeira zijn redelijk vergelijkbaar in stijl.